Curso de lingua galega/Catro normas para falar e escribir

En Wikibooks, o Galilibros en galego.

Gramática

Ir a: Curso de lingua galega ····· Hª do galego ····· Exercicios de morfosintaxe ····· Exercicios de ortografía ····· Exercicios de léxico

A Normativa oficial do galego (na wikipedia galega)

Se sabedes falar galego non vos cómpre esta páxina, pero, se falades español ou sodes neofalantes do galego, reparade nestas normas, fundamentais para o correcto emprego da nosa lingua.

[editar] As grafías

Non atopamos en galego as grafías GE, GI, J e Y:

Cando en español aparece ge, gi, en galego aparece xe, xi, por exemplo en xénese, xermánico, ximnasio e xitano. A letra x representa un son coma o ch francés.
Cando en español aparece j, en galego aparece normalmente x como en exemplo, xamón, caixa, monxa, faixa, reixa; aínda que non é sempre así, ás veces aparece ll, por exemplo en lentella, cella, parella, agulla, fillo e palleira.
O galego carece de y, normalmente aparece i como en iodo, raia, hoxe, e (cast. y) ou ll como en pallaso. Tamén é posible a solución lenda.

Ademais, son pouco frecuentes os seguintes ditongos que só se conservan nalgúns cultismos:

ua: está en cuarto, cuartel ... aínda que o máis frecuente é cadro, catro, cartos, corenta ...
ue: consérvase en consecuencia, frecuente ... pero o máis usual é: podo, roda, morte, sorte, moa ...
ie: está en ambiente, sociedade ... pero o máis frecuente é: quero, pedra, serra, terra ...

Pola outra banda son abundantes as palabras cos seguintes ditongos:

ou: cousa, dous, outro, chourizo ...
oi: coidar, moito, loito, noite, troita ...

[editar] Gramática

[editar] A colocación dos pronomes

Como regra xeral, o pronome en galego vai detrás pegado ao verbo, por exemplo deille un regalo; miroume para os ollos.

Ás veces, por influencia de certas palabras (non, que, quizais, tamén, ...), o pronome vai diante do verbo, como en ¿aínda non cho dixo? e quizais te convide a xantar.

[editar] Os tempos verbais compostos

En galego non hai tempos verbais compostos, é dicir, tempos formados polo verbo haber + participio. En vez de *he cantado, empregaremos cantei (Sería un erro empregar a perífrase teño cantado, pois esta só debe ser usada cando se quere expresar un feito que se repetiu no pasado) En vez de *habías cantado, usaremos cantaras e en vez de *houbeses cantado, empregaremos cantases.

[editar] O artigo co posesivo

Na meirande parte dos casos é obrigatorio o uso do artigo co posesivo, por exemplo: a miña casa, a túa amiga, o meu lapis, as nosas lembranzas.
Nos vocativos, o posesivo non leva artigo: ¡miña nai!
Cos nomes de parentesco é optativo o uso do artigo co posesivo: (os) meus pais, (a) miña avoa.

[editar] Pronuncia

[editar] O "n" velar

O "n" velar é un son que o galego non comparte coas linguas veciñas. Os casteláns falantes, coñecedores deste feito, tenden a realizalo en contextos en que a súa pronuncia é incorrecta, debido fundamentalmente ó feito de que o castelán soe apoiar a pronuncia das palabras átonas sobre o acento tónico seguinte, mentres que o galego realiza ese apoio sobre o acento tónico anterior (de aí a segunda forma do artigo).

É incorrecto pronunciar o "n" velar en secuencias en que logo dunha palabra rematada en -"n" ("n" implosivo final de palabra) se encontra un artigo (o, a, os, as) ou un persoal de obxecto directo (o, a, os, as):

Non o sei pronunciarase [nó no]...
Ben o sei pronunciarase [beno]...

Para máis información sobre a cuestión pódese consultar, se se consegue na biblioteca de filoloxía, a tese de doutoramento de Rosario Álvarez Blanco, "O pronome persoal en galego". Univ. Santiago, 1980 (inédita no 2003).

[editar] A segunda forma do artigo

Como xa dixemos, o castelán soe apoiar a pronuncia das palabras átonas sobre o acento tónico seguinte, mentres que o galego realiza ese apoio sobre o acento tónico anterior, isto provoca a aparición da Editando segunda forma do artigo (lo, la, los, las).

Hoxe en día non é necesario facer a contración que implica a aparición da segunda forma do artigo, pero é incorrecta calquera pronuncia que non a desenvolva.

[editar] Extensión ante estender

Observaranse na escrita da nosa lingua reducións de grupos consonánticos cultos do tipo "ks" > "s"; non é capricho. A aparición do grupo "Ks" implica que a vogal anterior é medio aberta, se hai redución, como en "estendo", a pronuncia da vogal anterior é medio pechada.