Curso de lingua galega/O persoal/Átono/Uso de "te" e "che"

En Galilibros, o Wikibooks en galego.

Ir a: Exercicios sobre te e che
Ir a:   Curso de lingua galega ····· Hª do galego ····· Exercicios de morfosintaxe ····· Exercicios de ortografía ····· Exercicios de léxico 

  A Normativa oficial do galego (na wikipedia galega) 

En case toda Galicia encontramos o pronome "che" empregado no caso dativo e o pronome "te" empregado no caso acusativo ou como reflexivo, sistema este coincidente co presente na normativa da lingua galega. Agora ben, na área lingüística fisterrá (Santiago, Bembibre, Fisterra, Tambre, Barbanza) emprégase "che" tanto como dativo como acusativo, hai logo cheísmo. Mentres que na zona do Baixo Miño e en falas zamoranas empregan "te" tanto para acusativo como para dativo, producíndose teísmo:

Caso Forma estándar Formas do cheísmo Formas do teísmo
Acusativo te che te
Dativo che che te
Reflexivo te te te

Curso de L. Galega

Gramática

Historia da Lingua

Como recoñecer e evitar o cheísmo?[editar]

Aínda que o preferible sería facelo de oído, hai uns cantos sistemas posibles, que se ben non son perfectos, poden axudar a reducir considerablemente o número de erros. Entre estes sistemas podemos distinguir os dous seguintes:

Pasando a pasiva[editar]

Para pasar unha oración a pasiva temos que coller o O.D. da activa e convertelo en suxeito da pasiva:

  • Collín mazás > As mazás foron collidas por min.

Pois ben, se unha frase, ó pasala a pasiva, ten como suxeito "ti", na activa hai que pór "te" (porque a un obxecto directo "te" lle corresponde un suxeito "ti" na pasiva), mentres que, se ten como suxeito na pasiva calquera elemento que non sexa unha segunda persoa de singular (ti), haberá que poñer "che", dado que o O.D. da activa non pode ser a segunda persoa que indica o persoal "te". Exemplos:

  • Chamei(¿te/che?) > Ti fuches chamada por min > Chameite
  • Busquei(¿te/che?) o libro > O libro foi buscado por min > Busqueiche o libro

Dirixindo a oración a "el" ou "ela" en vez de a "ti"[editar]

Se non sabemos se empregar "te" ou "che" nunha frase como

Esperei____ na rúa a ti,

non temos máis que recompoñer a frase dirixíndoa a unha terceira persoa en vez de a unha segunda:

Esperei ____ na rúa a el

e colocar no espazo indicado o pronome adecuado ("o", "lo", "no" ou "lle"). Se escollemos "no", estamos ante un O.D. e, se escollemos "lle", ante un O.I. A solución será espereino na rúa, e, dado que utilizamos o pronome de O.D. na oración superior, teremos que pór "te" porque é o pronome que indica tal función sintáctica: espereite na rúa:

Espereino na rúa a el > Espereite na rúa a ti

Se o resultado na frase dirixida a el fose "lle" teriamos que empregar na frase dirixida a ti "che":

busqueille o libro a el > busqueiche o libro a ti.

Ir a:   Curso de lingua galega ····· Hª do galego ····· Exercicios de morfosintaxe ····· Exercicios de ortografía ····· Exercicios de léxico 

  A Normativa oficial do galego (na wikipedia galega) 
Ir a: Exercicios sobre te e che